Co ai trong dien dan minh thich cai nay khong nhi ? neu co thi hay qua
1. Mở đầu:
Tôi không nhớ rơ bao nhiêu lần tôi nhận được thông điệp với dạng "Anh chỉ cho em cách hack với". Những thông điệp này đến từ e-mail, offline message của Yahoo, personal message trên diễn đàn..v..v.. Điều lư thú là những người gởi thông điệp này có khả năng và kinh nghiệm về CNTT ở mức độ khác nhau (sau khi tôi thử t́m hiểu và tiếp xúc để biết được điều này). Lư do tại sao những câu hỏi như trên được đặt ra quá nhiều? Họ hiểu thế nào là "hack"? Họ muốn "hack" để làm ǵ? Họ t́m ṭi những ǵ về "hack"? Lúc bắt đầu tiếp cận với các câu hỏi thế này, tôi cố gắng giải thích ít nhiều (trong phạm vi cho phép) nhưng dần dà, tôi đâm ra... nản v́ biết chắc những điều tôi trả lời không có kết quả hoặc tác dụng ǵ cả. Tuy vậy, những cuộc trao đổi này dẫn tôi đến chỗ thích thú khai phá, t́m ṭi tâm lư của những người đặt câu hỏi. Tôi nhận ra vài điều lư thú:
- những lối ṃn của cách suy tư (nếu có suy tư)
- khả năng tiếp cận và h́nh thành giải pháp cho vấn đề
- ư muốn đào sâu và rèn luyện

Đây là những điểm cốt lơi tôi muốn chia xẻ với bạn trong loạt bài "những cuộc đối thoại với rookie". Loạt bài này không có dụng đích phân tích kỹ thuật (mặc dù để h́nh thành nội dung bài viết chắc chắn không thể thiếu những chi tiết về kỹ thuật). Nó được khai triển ở dạng tṛ chuyện, trao đổi giữa hai (hoặc nhiều nhân vật) xen vào những chi tiết kỹ thuật. Những nhân vật này là tổng hợp từ tính cách của nhiều nhân vật có thật. Tuy nhiên, ngôn từ trao đổi trong bài viết đă được điều chỉnh và xây dựng lại cho thích hợp với t́nh tiết của các mẩu chuyện.

Xin lưu ư rằng, những vấn đề được đưa ra trong chuỗi bài này nhằm thúc đẩy kỹ năng tiếp cận vấn đề, nghiên cứu và giải quyết vấn đề. Bởi thế, mọi giải đáp cho thắc mắc (nếu có) đều t́m thấy từ việc đọc và suy nghĩ kỹ lưỡng.

2. Gặp gỡ:
Chiều nay, một buổi chiều Chủ Nhật, rảnh rỗi và yên tĩnh. Tôi mở máy và log vào Yahoo Instance Messenger (đă gần một tuần lễ tôi không vào YIM). Chà, có vài cái "thỉnh cầu" đưa tên tôi vào danh sách YIM của ai đó. Thử xem nào... ngoại trừ một "thỉnh cầu" khá ngổ ngáo, tôi tiếp nhận các thỉnh cầu c̣n lại. Trong số "thỉnh cầu" này, có một cái làm tôi chú ư. Người thỉnh cầu có cái "nick" khá ngộ nghĩnh là "cuti" và thông điệp thỉnh cầu như sau: "nếu không phiền, xin phép anh add em với. Em có một số thắc mắc muốn nhờ anh chỉ dẫn, Nghe nói anh khó tính lắm nhưng em cũng liều một phen.".

Tôi mỉm cười và nhấn nút "accept" và sau đó gởi đi thông điệp "Được, anh khó tính lắm. Thử xem!. Và đây là điểm khởi đầu của những cuộc tṛ chuyện giữa tôi và "cuti".

Tôi chuyển trạng thái YIM của ḿnh sang "invisible" v́ không muốn tṛ chuyện lúc này. Tôi muốn kiểm tra mail và duyệt web để t́m một số thông tin cần thiết. Chừng năm phút sau, tôi nhận được một thông điệp nhấp nháy. Tôi mở ra và thấy rằng "cuti" vừa trả lời:
"Cám ơn anh đă add em, khi nào anh online, cho em biết với!".

Tôi muốn "thử" anh chàng một phát, bèn trả lời như sau:
"Anh đă online, nhưng anh chưa nói chuyện được, em chờ được không?.

"cuti" hồi đáp:
Ồ may quá, may quá... dạ được chứ. Trưa Chủ Nhật em chẳng có chuyện ǵ đâu. Khi nào rảnh cho em biết với"

Tôi yên lặng, thâu gọn cửa sổ của YIM và tiếp tục kiểm tra mail, trả lời mail. Gần nữa giờ trôi qua, tôi quên bẵng có "cuti" đang chờ. Tôi mở cửa sổ YIM lên xem và thấy "cuti" vẫn c̣n online. Tôi gởi cho anh chàng một thông điệp:
"Chà, năy giờ chat đă đời rồi hả? Anh rảnh rồi, em cần hỏi ǵ?".

Tôi không ngờ trong tích tắt "cuti" đă trả lời tôi ngay. Điều này chứng tỏ cu cậu không bận rộn và quả thật... đang chờ. Nó cũng chứng tỏ cu cậu là một "cao thủ" gơ chữ v́ trong tích tắc tôi đă nhận được thông điệp như sau:
"Dạ, em đâu có chat, chỉ đang duyệt mấy trang web thôi. Em có vài thắc mắc là nếu ḿnh muốn học hỏi, tham khảo tài liệu, cứ cho là ḿnh đă có một mớ sách, cách nào để giúp ḿnh nhớ được mọi thứ trong đống sách đó? À mà, anh cho phép em hỏi thăm anh bao nhiêu tuổi để tiện xưng hô. Nếu anh không muốn nói cũng không sao".

Tôi mỉm cười thầm nghĩ "cu cậu này liếng lắm, muốn nói chuyện phương pháp và rào trước, đón sau". Tôi trả lời:
"Anh nghĩ là anh lớn hơn em đó, em thấy xưng hô thế nào tiện th́ xưng hô nhưng có lẽ nên xưng anh em th́ hay nhất v́ anh đoán em nhỏ tuổi hơn anh.".

"cuti" nằng nặc muốn rơ chuyện tuổi tác:
"Nhưng em muốn biết mà, lỡ xưng hô không phải đạo th́... kẹt lắm!"

Tôi trả lời:
"Được rồi, nếu em muốn biết th́ anh mem mém tứ tuần."

"cuti" im lặng một chặp, có lẽ cu cậu nghĩ ngợi ǵ đây. Sau đó, một thông điệp khác đến từ "cuti" như sau:
"Ùm... thôi, để cháu gọi chú bằng chú đi, chú chỉ kém ba cháu có vài tuổi, gọi bằng anh kỳ cục sao đó!".

À, hoá ra cu cậu im lặng một chặp là v́ lư do này. Tôi mỉm cười trả lời:
"Thôi đi, chú với chả cháu. Xưng anh em vui hơn!"

3. Khai mở:
Tôi tiếp tục giải đáp thắc mắc của "cuti":
"Về việc đọc và nhớ những ǵ ḿnh đọc th́ như thế này. Để có thể đọc và nhớ, em phải tập cho ḿnh thói quen tổng kết những ǵ ḿnh đọc được ở dạng ngắn gọn và có hệ thống nhất có thể được (trong khả năng của em). Đây là một kỹ năng hẳn ḥi và nó cần sự rèn luyện liên tục. Ví dụ, đọc xong một chương, thử tóm tắt lại chương này đề cập những chuyện ǵ? những điểm cốt lơi của nó nằm ở đâu? Nếu chưa có thói quen tổng kết trong năo th́ thử tổng kết trên giấy. Ghi lại những điểm ḿnh nắm được. Đừng ngại sai đúng, đủ thiếu ǵ cả. Sau đó so sánh lại với thông tin trong sách xem thử ḿnh thu thập được bao nhiêu sau lần đọc thứ nhất. Sau một thời gian, chắc chắn khả năng này sẽ thay đổi."

"cuti" trả lời ngay:
"Ôi trời! sao mà khó vậy?"

Tôi phá lên cười và hỏi tiếp:
"Em đă thử chưa mà thấy khó? Em tự xét xem em có đủ kiên nhẫn để đạt được điều ḿnh muốn không?"

Lần này "cuti" im lặng khá lâu, chứng tỏ cu cậu đắn đo lắm trước khi trả lời. Tôi biết cu cậu không chat với ai khác bằng YIM bởi v́ thanh "status" của YIM không hiển thị thông điệp "cuti is typing a message". Tôi thong thả đốt điếu thuốc và chờ. Gần hai phút sau, "cuti" mới hồi đáp một câu:
"Cho em nói thật cái này nha? Em thấy là anh không khó tánh như người ta nói nhưng nói chuyện với anh em bị cảm giác căng thẳng v́ phát biểu không cẩn thận sẽ bị anh "bẻ" ngay."

Tôi cười phá lên và đáp:
"Em sắc sảo đấy. Anh chả khó tính tí nào. Có lẽ em bị 'chạm' v́ anh hỏi vặn lại 'em thử chưa mà thấy khó?' chứ ǵ? Câu hỏi đơn giản này của anh hàm chứa một điều như sau: đừng xét vấn đề dựa trên cảm tính mà hăy xét nó một cách khoa học. Hăy cân nhắc, thử nghiệm, rút tỉa rồi mới h́nh thành ư kiến của ḿnh về một vấn đề nếu như vấn đề ấy ḿnh chưa bao giờ kinh qua. Rơ ràng là em chưa hề thử qua cách đọc, suy nghĩ và tổng kết bao giờ th́ làm sao em có thể kết luận ngay 'sao mà khó vậy?'. Cho nên câu phát biểu này theo anh thấy, nó đầy cảm tính. Đây là một trở ngại đầu tiên và thường thấy, nó sẽ làm em chùn bước trước những cái c̣n 'khó' hơn nhiều. À mà em vẫn chưa trả lời câu hỏi của anh là em có đủ kiên nhẫn hay không?"

"cuti" trả lời:
"Có lẽ em suy nghĩ quá đơn giản. Thông thường nếu em nói là 'cái đó khó quá' th́ người đối diện hay trả lời là 'khó th́ thôi' chớ ít ai hỏi ngược lại 'chưa thử mà biết khó hay sao?'. Cái này làm em chột dạ, nhưng không sao, em phải làm quen với lối suy nghĩ và cân nhắc vấn đề này. C̣n chuyện kiên nhẫn hay không th́... hy vọng em có đủ kiên nhẫn."

Tôi đáp:
"Vậy th́ tốt. Thử dùng cái kiên nhẫn của em, t́m ngay một cuốn sách nào đó, về vấn đề ǵ đó em rất thích. Đọc và thử nghiệm cách tổng kết rồi cho anh biết kết quả ra sao nha?"

4. 'hack' là ǵ?
"cuti" vui vẻ trả lời:
"hi hi, nhất định rồi. Để tối nay em 'thử nghiệm' xem sao. À mà đúng ra em muốn hỏi anh câu này ngay từ đầu nhưng hơi ngại. Anh có thể chỉ em cách hack được không? Em mê 'hack' lắm á, em muốn học mà chẳng biết bắt đầu từ đâu.

Tôi có phần cụt hứng khi nhận được câu hỏi này, không phải là v́ "cuti" đề cập đến chuyện hack mà cách "cuti" hỏi về chuyện hack trong một câu ngắn gọn đến thế. Tôi hỏi thêm:
"Em hiểu thế nào là 'hack' vậy? May mà em không hỏi câu này ngay từ đầu không th́ anh lại 'bẻ' cho hụt hơi".

"cuti" trả lời ngay:
"Ồ, hack hả anh? anh hỏi theo kiểu mẹo hay hỏi thiệt vậy? Hack là ǵ ai mà không biết?"

Tôi gơ ngay câu trả lời:
"Ừa, vậy mà anh vẫn muốn biết em hiểu thế nào là 'hack'. Em thử trả lời anh xem?"

"cuti" tỏ vẻ đắn đo v́ cu cậu im lặng vài chục giây rồi mới trả lời:
"Ùm... em nghĩ rằng hack là thâm nhập vào một máy nào đó... phải không anh?"

Tôi phá lên cười v́ tính thành thật và đơn giản của "cuti" trong khi gơ thông điệp trả lời cho cu cậu:
"Em lầm rồi, 'hack' không phải và không chỉ đơn giản là 'thâm nhập vào một máy nào đó'!"

Cu cậu hồi báo ngay:
"Anh lại trêu em rồi. Thôi đi, bày cho em cách hack đi mà."

Tôi trả lời:
"Không đâu, anh nói thật. Em hiểu sai về 'hack' rồi đó!"

Lần này "cuti" thật sự sửng sốt:
"Vậy.... theo anh 'hack' là ǵ? Em hy vọng là anh không trêu em tội nghiệp."

Tôi mỉm cười trả lời:
"theo anh? Vậy ư em theo anh nghĩ th́ khác, theo em nghĩ th́ khác và theo ai đó nghĩ th́ khác về khái niệm 'hack' là ǵ phải không? Nếu vậy th́ theo anh, chỉ có hai khả năng: hiểu đúng về cái gọi là 'hack' hoặc hiểu chưa đúng về cái gọi là 'hack', thế thôi.

Theo anh (hiểu), 'hack' là sự sửa đổi nào đó có dụng đích rơ ràng trên hệ thống (trên nền tảng của hệ thống, trên cơ chế làm việc của hệ thống...) và sửa đổi này làm thay đổi 'thái độ' làm việc của hệ thống ấy. 'Sửa đổi' này là một trong những biểu thị của việc 'hack'. 'Thái độ' này đúng hay sai, thiện hay ác, ngắn hay dài... là chuyện khác. "

"cuti" im lặng khá lâu. Có lẽ cu cậu đang "tiêu hoá" đoạn định nghĩa lỏng chỏng của tôi. Sau một hồi, "cuti" trả lời:
"Chà, phức tạp quá vậy? nhưng việc thâm nhập vào một máy nào đó cũng là 'hack' theo định nghĩa của anh cơ mà?"

Tôi cười đáp:
"Không đâu em, nếu em phân tích kỹ hơn một tí th́ sẽ thấy điểm khác biệt ở đây.
a. 'hack' là sự thay đổi nào đó đến hệ thống. Điều này có nghĩa em phải có quyền truy cập, sử dụng rồi mới có thể thực hiện sự thay đổi. Ít nhất em phải có một chủ quyền nào đó, dù nhỏ bé nhất, mong manh nhất th́ mới có thể 'hành động' được.
b. thâm nhập vào một máy nào đó có nghĩa là em ở trong giai đoạn trước khi xác định được chủ quyền cần thiết để thực hiện 'hành động' hack."

Nói một cách khác, phải có a th́ mới có b.


Lần này "cuti" im lặng khá lâu. Tôi để yên cho cu cậu nghĩ ngợi thoả thích. Sau một hồi, "cuti" hỏi tiếp:
"Nếu thế th́ việc thâm nhập vào một máy nào đó bao gồm 'hành động' hack chớ chính nó không phải là 'hack'? Ḿnh gọi chung chung tất cả là 'hack' không được sao?"

Tôi đáp:
"Đúng vậy, nếu như em muốn xét vấn đề trên phương diện hiện tượng thay v́ phương diện thứ tự thời gian. Việc gọi như thế nào không quan trọng bằng việc hiểu thực chất vấn đề là ở đâu."

"cuti" hồi đáp ngay:
"H́nh như anh đang chỉ cho em chỉ phần lư thuyết mà thôi? Em cố gắng h́nh dung việc áp dụng lư thuyết này vào thực tiễn nhưng sao thấy mù mờ quá."

Tôi trả lời:
"Được rồi, hăy xét xem một vài trường hợp anh nghĩ thuộc dạng 'hack'.

a. nếu em thay đổi một giá trị trong Windows registry để đạt được mục đích nào đó hoặc 'mở' ra thêm một chức năng nào đó mà Windows không có ở chế độ mặc định. Đây chính là 'hack'. Để có thể thực hiện chuyện này, em phải được phép (có quyền) khởi động lệnh regedit. Nếu không, hành động 'hack' này không thể xảy ra.

b. tương tự cho hệ thống *nix, nếu những giá trị mặc định nào đó trong /proc system của Linux không ứng hiệu theo ư em, khi em thay đổi chúng có nghĩa là em đă 'hack'. Để làm được chuyện này, em phải có chủ quyền nhất định.

c. em có thể duyệt một trang web nào đó nhưng không thể thay đổi 'thái độ' của nó (cách hiển thị, giá trị hiển thị....). Tuy nhiên, để ứng dụng web (của trang web này) hiển thị những thứ khác hơn (đáng lẽ ra nó không được hiển thị như thế), em phải tác động đến nó bằng cách này hoặc cách khác (dùng telnet, dùng netcat, dùng string ngay trên chính tŕnh duyệt....). Để làm được chuyện này, em phải có chủ quyền nào đó.

Trong phạm vi truy cập, nếu em có thể duyệt trang này, ít nhất em đă có chủ quyền như một guest và ít nhất, em đă truy cập được vào trang web trước khi có thể thực thi một 'hành động' nào đó. Làm guest có giá trị chủ quyền nhất định.

Nói một cách tổng quát, giả sử dịch vụ cho phép truy cập nhưng lại đ̣i hỏi tên người dùng và mật khẩu hẳn ḥi, em hoàn toàn không có chủ quyền nếu như em duyệt trang web này với tư cách guest. Nói một cách khác, cơ hội để em 'hack' (hay tạo một tác động nào đó) trên web server này là rất thấp (hoặc giả không có). Tuy nhiên, nếu em phân tích tỉ mỉ th́ thấy rằng, khi em truy cập vào một trang web đ̣i hỏi xác thực danh tánh, sẽ có giai đoạn em vẫn là guest và vẫn có thể tác động đến web server (để thực thi giai đoạn xác thực danh tánh). Giai đoạn ngắn ngủi này là chổ trống (có thể) để em tạo một tác động ǵ đó đến máy chủ (hay c̣n gọi là 'hack').


"cuti" trả lời (kèm theo một emotion icon biểu thị cho sự 'buồn bă'):
"Chà, càng lúc càng rối ḅng bong cả lên. Nếu vậy, em muốn thâm nhập vào một máy con nào đó trên Internet th́ có nghĩa em phải có chủ quyền ǵ đó trên máy kia?"

Tôi cười đáp:
"Tất nhiên. Nếu không em không thể 'hack' được. Anh nhắc lại: 'hack' là một hành động chỉ có thể xảy ra khi có được chủ quyền, có thể truy cập đến mục tiêu ḿnh muốn thâm nhập. Đây mới chỉ là khái niệm tổng quát. Nếu em muốn thâm nhập vào một máy nào đó trên Internet, em phải biết rơ máy đó là máy ǵ? nó chạy trên hệ điều hành nào? Kế tiếp em mới t́m hiểu xem em có thể truy cập nó vào vị trí nào và xem thử em có được chủ quyền ǵ? Nói trên b́nh diện thâm nhập xuyên qua mạng và dùng phương tiện truyền tải TCP/IP, lối vào duy nhất và hiển nhiên nhất là cổng dịch vụ. Nếu dịch vụ không chạy --> không có cổng. Nếu không có cổng --> không thể vào."

"cuti" nhăn nhó:
"Ǵ mà khó khăn, rắc rối vậy? Bộ không có một phần mềm nào đó, ḿnh chỉ cần gơ tên hoặc địa chỉ của máy ḿnh muốn thâm nhập và ḿnh .... "chui' vào máy đó?"

Tôi phá lên cười và có phần thất vọng (sau khi cố gắng giải thích một cách có đầu đũa, có nguyên tắc với cu cậu). Tuy nhiên, tôi vẫn trả lời:
"Tất nhiên là có phần mềm làm những chuyện này ở mức độ nào đó. Tuy nhiên, dựa vào phần mềm để làm chuyện này có lẽ không c̣n là 'hack' nữa nói theo khái niệm năy giờ anh cố gắng trao đổi với em."

"cuti" căi lại:
"Nhưng.... mục tiêu cuối cùng là thâm nhập. Không cần biết ḿnh dùng công cụ nào, miễn sao thâm nhập được là... xong. Nếu anh nói cần phải có chủ quyền rồi mới có thể tạo tác động, th́ phần mềm này sẽ xác định mục tiêu thâm nhập có phải là hệ điều hành ḿnh muốn, sau đó nó thử truy cập và dùng quyền guest chẳng hạn rồi... thực thi một lệnh nào đó và thâm nhập vào máy. Những bước này hoàn toàn phù hợp với khái niệm anh đưa ra. Chỉ có cái khác là em không làm 'bằng tay' mà dùng một công cụ."

Tôi cười và nói:
"Nếu thế th́ lẽ ra em phải hỏi anh thế này: 'anh có biết công cụ nào dùng để rà và thâm nhập vào máy nào đó hoàn toàn tự động mà ḿnh không cần làm ǵ hết?', thay v́: 'Anh có thể chỉ em cách hack được không?'. Năy giờ anh thử 'chỉ' em cách 'hack' đó nhưng có lẽ em không đủ kiên nhẫn để tiếp thu những điều anh 'chỉ' mà chỉ muốn t́m một cách nào đó, một công cụ nào đó giản tiện và đạt được mục đích ngay lập tức. Thật t́nh mà nói, anh có thấy một số công cụ ở dạng này và đă có thử qua cho biết nhưng chỉ một lần rồi anh không bao giờ đụng đến chúng nữa. Em muốn biết lư do tại sao không?"

"cuti" hăm hở:
"Thật sao? thật có phần mềm nào tuyệt diệu đến thế sao? anh chỉ cho em chỗ nào để down nó về đi. Năn nỉ đó!"

Tôi chắc lưỡi than thầm "lại thêm một anh chàng newbie thích ăn xổi, ở th́". Tôi cố kiên nhẫn tiếp tục trả lời:
"Link để download th́ có thể t́m ra nhưng anh không nhớ ngay lúc này v́ anh không c̣n đụng đến chúng nhiều năm rồi. Tuy nhiên, điều anh muốn nói ở đây là thế này:
- 'hack' với dụng đích nào đó (tốt hay xấu) có sự lư thú của nó. Lư thú ở chỗ nó là một sự thách thức (challenge) để ḿnh phải suy nghĩ, phân tích, t́m ṭi và giải quyết. Thiếu mất điều này, 'hack' chẳng c̣n ǵ là thú vị nữa.
- công cụ nào cũng vậy, nó có giới hạn nhất định. Công cụ được viết ra nhằm thâm nhập một hệ điều hành cho khoảng thời gian nào đó. Sau khi hệ điều hành này vá lỗi, các công cụ này trở nên vô dụng. Đó là chưa kể trường hợp các công cụ ở dạng này không hiếm bị đính một con trojan. Người dùng nó chưa thâm nhập được th́ lại bị thâm nhập.
- kiến thức và kinh nghiệm 'hack' theo đúng nghĩa của nó được trả giá bằng thời gian, bằng sự kiên nhẫn và niềm đam mê của người muốn t́m ṭi và khai phá những điều ḿnh thắc mắc.

Thật sự anh chỉ thích trao đổi với những ai thật sự kiên nhẫn và muốn t́m ṭi theo đúng nghĩa của nó. Nhưng, cho anh biết lư do tại sao em thích thâm nhập theo lối dùng một công cụ và phó mặc công cụ ấy vậy?"

"cuti" trả lời kém hăm hở hơn trước:
"Thật sự em chỉ ṭ ṃ xem thử 'chui' vào máy ai đó thế nào thôi. Xem thử nó ra sao, vậy thôi. Nếu em có được phần mềm này, chắc em chỉ thử một lần cho biết xem 'hack' là cái ǵ."

Tôi trầm ngâm vài giây rồi trả lời cu cậu:
"Có lẽ anh nhận định sai về cái em gọi là 'em muốn học mà chẳng biết bắt đầu từ đâu' như em đă nói. Dùng một công cụ nào đó để 'chui' vào máy của người khác chỉ có thể nằm ở mức độ giải quyết sự ṭ ṃ chớ không thể thuộc diện t́m ṭi và học hỏi v́ việc làm này chẳng mang tí ǵ tính học hỏi một cách đúng nghĩa cả. Em thử tưởng tượng máy của một người dùng b́nh thường khác với máy của em thế nào? Anh nghĩ nếu như nó là một máy chạy Windows (anh nghĩ em thạo Windows) th́ cũng C: rồi D: và bấy nhiêu software mà ai cũng dùng. Có ǵ đáng để 'thoả' cái ṭ ṃ đâu nhỉ? Đừng nói là em muốn t́m xem trong máy nào đó có CC và những thông tin 'lư thú' khác để... phá bởi v́ anh không ủng hộ những chuyện này đâu. Không những thế mà anh cảm thấy.... mất hứng khi trao đổi."

"cuti" đáp:
"Dạ không, em chẳng dám nghĩ đến chuyện kiếm CC hay ǵ đâu. Cùng lắm là thâm nhập vào máy nào đó, cài một .bat file để doạ chủ nhân của máy chơi cho vui. Ví dụ như, khi chủ nhân mở máy, nó hiện ra thông điệp 'you are hacked' rồi chờ vài giây, nó lại hiện ra thông điệp 'just kidding!. Em nghĩ mấy tṛ này vô hại mà."

Tôi phá lên cười v́ tính trẻ con của "cuti" và trả lời:
"Ừa, anh thấy mấy tṛ này quả vô hại nhưng cũng vô... ích luôn. Em thử nghĩ xem, em phải mất thời gian t́m ṭi, hỏi han cho ra một software có thể dùng để 'chui' vào máy của ai đó chỉ để tạo ra hai thông điệp 'doạ' khổ chủ cho vui thôi th́ khá phí thời gian. Mấy việc làm tinh quái này càng không dính dự ǵ đến chuyện em nói ngay từ đầu là 'em muốn học hỏi'. Có thể chính em không làm ǵ phương hại cho khổ chủ của cái máy kia nhưng những cậu bé khác chắc ǵ có suy nghĩ như em? Cho anh hỏi, em đang làm ǵ hay c̣n đi học?"

"cuti" trả lời ngay:
"Dạ em đang c̣n đi học mà, em học tin năm thứ hai. Bộ hồi nhỏ anh không có thử qua những tṛ tinh quái của tuổi học tṛ sao? Chắc anh cũng biết 'nhất quỷ, nh́ ma, thứ ba học tṛ' phải không?"

Tôi chậm răi đáp lại, cố gắng thuyết phục "cuti" từ bỏ ư định làm một việc vô ích:
"Không may (hay có thể là may) cho anh là thời anh c̣n bé, mọi chuyện thời ấy khó khăn lắm, nó làm cho con người trưởng thành hơi sớm và bị mất đi rất nhiều những tṛ tinh quái kia. Đến lúc anh bắt đầu làm quen với computer th́ lúc ấy anh cũng đă qua tuổi 'rookie' rồi cho nên quả thật anh chưa hề kinh qua những tṛ tinh quái như em nói. Anh thật sự không chống đối những tṛ chơi vặt và vô hại kia, anh chỉ tiếc cho thời gian và công sức ḿnh bỏ ra chỉ để tạo những thoả măn rất mơ hồ. Nếu em thật sự muốn học hỏi về 'hacking' đúng nghĩa của nó, thỉnh thoảng (khi rảnh) anh có thể góp ư cho em để đỡ vất vả trong chuyện định hướng và t́m ṭi. C̣n nếu em muốn anh 'bày' em những tiểu xảo để thực hiện những việc làm buồn cười và tinh quái kia th́... có lẽ anh không có hứng thú đâu. Vả lại em đang học năm thứ hai th́ có lẽ khối lượng công việc, bài vở bắt đầu nhiều rồi đó. Thay v́ phí thời gian với những chuyện này, sao em không dùng nó để 'đầu tư' vào chuyện học hành? Anh dám chắc những kiến thức em đă học qua vẫn c̣n những chỗ lổng chổng trong đó, sao không dùng thời gian để đào sâu và nắm rơ ngọn ngành?"

"cuti" cười đáp:
"hi hi, anh nói giống ông bác của em nói quá. Đúng là mấy ông già thường có khẩu khí giống nhau. Em thấy anh có lư lắm. Mặc dù em vẫn c̣n ấm ức chuyện 'thâm nhập' nhưng quả thật em không căi lại anh. Đối với em, 'hack' là cái ǵ đó hết sức mù mờ nhưng biết 'hack' và 'hack' được ǵ đó quả là phê. Nếu bạn bè em biết em biết cách 'hack' th́ bọn nó sẽ phục em lăn quay. Làm 'cao thủ' hack hơi bị... hay đó. Chắc em phải theo anh để 'tầm sư học đạo' quá, được không anh?"

Tôi chợt nhận ra một khía cạnh mới trong suy nghĩ của "cuti": 'hack' để được bạn bè nể trọng. Quả là khái niệm lư thú về mặt tâm lư. Tôi trả lời cu cậu:
"Vậy, em muốn 'hack' là v́ một lư do khác nữa: 'hack' để được bạn bè nể trọng? Ở mức độ nào đó, bọn nó nể trọng em cũng phải v́ em biết được điều bọn nó chưa biết. Nói trên b́nh diện khả năng th́ cái 'nể' ở đây chính là kiến thức bởi v́ em có kiến thức 'hack' c̣n đám bạn của em không có kiến thức này. Cho đến lúc này, em lại quay về chuyện 'kiến thức' và 'học hỏi'. Tuy nhiên, suy nghĩ 'hack' để được bạn bè nể trọng khá sai lạc nếu như 'hack' đồng nghĩa với tấn công và phá hoại. Người được 'nể' v́ chuyện này đă sai mà người nể khả năng này cũng sai nốt.

Anh tạo điều kiện cho em suy nghĩ và trả lời anh lần tới nếu ḿnh có cơ hội nói chuyện tiếp:

a. em thực sự muốn trau dồi kiến thức hay không?
b. em thực sự có đủ kiên nhẫn để thực hiện việc 'trau dồi' này không?
c. em thực sự hiểu 'hack' là ǵ không?

Nếu em có thể trả lời ba câu này, ḿnh có cơ hội trao đổi nhiều hơn."

"cuti" đáp không chút đắn đo:
"Em trả lời ba câu trên được ngay mà. Khỏi cần đợi lần tới."

Tôi cười đáp:
"Không, anh muốn em suy gẫm lại những ǵ ḿnh trao đổi hôm nay thật kỹ rồi trả lời anh sau. Anh tin rằng có nhiều thông tin em cần thời gian để 'tiêu hoá'. Nếu cần, em nên save lại trọn bộ nội dung anh em ḿnh chat ngày hôm nay để khi nào rảnh, đọc lại cho kỹ. Đối với anh, ḿnh chat vậy là phá kỷ lục rồi đó."

"cuti" có vẻ hơi cằn nhằn:
"Ḿnh chat cũng lâu nhưng anh toàn nói chuyện lư thuyết không thôi. Em thích động tay, động chân hơn. Em thích làm cái ǵ có kết quả liền."

Tôi đáp:
"Chuyện thực hành không khó nếu như ḿnh nắm được nguyên tắc, nắm được cốt lơi của vấn đề. Nếu bây giờ ḿnh bàn về một 'lệnh' nào đó, có thể nó vô ích và vô nghĩa nếu như anh em ḿnh chưa thống nhất ư kiến cái gọi là 'hack'. Bởi vậy, em nên xem lại những ǵ ḿnh chat đi, đừng nóng vội v́ nếu ḿnh c̣n... 'duyên' trao đổi th́ thời gian c̣n dài. Anh phải đi chuẩn bị một số chuyện để ngày mai c̣n đi làm nữa. Thôi, ḿnh gặp lại sau hả? Chào 'cuti'."

Tôi không quên save lại nội dung chat hôm nay để tham khảo và tiếp nối cho lần sau (nếu c̣n dịp chat với "cuti") rồi logoff.

Sau bốn mươi phút chat với một cậu bé đang học đại học năm thứ hai, có kiến thức về tin học, tôi rút ra được vài điều như sau:
- hiểu chưa đúng về cái gọi là 'hack'
- vẫn c̣n thích phá phách một cách tinh quái
- chưa b́nh tĩnh để xét đoán một vấn đề
- thiếu kiên nhẫn để nhận ra những điểm cốt lơi mà chỉ thích thấy ngay kết quả
- bị cám dỗ bởi cái danh tiếng rất mơ hồ là 'cao thủ hacker'

Tôi không chắc "cuti" có đủ kiên nhẫn để đi qua "con đường chông gai" hay không, nhưng đây là chuyện của lần tới. Tôi xếp máy lại.